ས་བས་་་་ས་དང་། ག་གནས། བསམ་་གས་་འ་བ་གས་ན་ག་ནང་བན་ས་ག་ལ་འལ་ས་ན་་ང་ང་། ་དང་མཉམ་་ད་་འག་ན་ས་འན་ཐད་ལའང་བད་པ་་མན་པ་མང་་ང་ད། དར་ན་ཉན་ས་་བ་ས་བས“ཁམས་གམ”ལ་བན་ནས་ད་་འག་ན་འཆད་པ་དང་། ་ག་་མག་་ལ་་གག་་འལ་ང་་དབང་་བཏང་ན། ག་དང་ང་་་ག་ས་བན་པ་ང་གག་ལ་བན་ནས་ད་་འག་ན་འཆད་པ་དང་། དབང་་དམན་་ར“ང་གམ”ཙམ་ལ་བན་ནས་འཆད་པ་གས་ད། འ་བ་མས་ཅན་འཆད་བས་མས་ཅན་ཐམས་ཅད་འ་བ་གས་ག་་བ་ལ་ལ། 《མ་》་་བད་པ་་མན་པ་མང་་ང་ད་པ་ད། ་ལས་ང་ས་གསལ་བར་མང་བ་པ་། འ་བ་་དག་་ད་པར་ཡང་མས་ཅན་རང་རང་་བ་ག་དང་ལས་དབང་་འ་བ་ཆ་ལ་ས་ནས་བཞག་པ་ཙམ་ལས། ་དང་ད་འ་བན་ག་་་་་གག་པ་ཆ་ལ་ས་ནས་བཞག་པ་མ་ན་པ་འ། ་མཚན་་ར་གགས་པ་མས་ཅན་འགའ་ག་་གས་་གགས་པ་དང་། ་གས་་གགས་པ་མས་ཅན་འགའ་ག་ར་གགས་པའང་ད་པ་དང་། ད་ང་་དང་་ན་་ད་པར་། མ་དག་ས་་ད་ན་ན་ཙམ་ལ་ས་ནས་ས་པ་གས་ལས་ས་བ།
ག་དམན་ས་བད་པ་ད་་འག་ན། ག་དམན་ས་་ཁམས་གམ་ལ་བན་ནས་འག་ན་་མ་གཞག་འཆད་། །
༡. འད་ཁམས། 《འལ་བ་ང་ག》ལས“་ལ་་་རབ་། དཔག་ཚད་བད་་་ག་་གར་་ས་ག་ལ་ག་པར་འག་ ། དཔག་ཚད་ད་་་་ང་་ང་་་ར་འམ་ག་གག་དང་་ག་ད་། །”ས་གས་་ང་ལ་བན་ནས“འད་ཁམས”་ག་་་བ་་་རབ་ང་ན་དང་བཅས་པ་ལ་ར་ནས་བཤད་འག
ད་་འག་ན་ནམ་རང་ང་ཁམས་ན་་འ་མ་ཆགས་པ་་ལ་། ག་མར་་་ཕ་ལམ་ས་ང་གག་པར་་ས་པ་ང་་དལ་འར་ཆགས། མ་ས་་ང་་་དལ་འར་ན་་ག་ཆགས་ང་། ་དལ་འར་ང་བར་བཤད། ་ང་ར་བན་ཆར་་ན་ན་ང་བབས་པས་་་མ་ན་ར་ར་བ་་ལ་མཚམས་མཚམས་་ང་ལངས་ང་། ང་ས་་མ་་བར་བབས་པ་ལས། འང་བ་ཁམས་་ངས་མ་རབ་འང་ཐ་གམ་་འལ་། རབ་ལས་་ལ་་་རབ། འང་ལས་གར་་་བན། ཐ་མ་ལས་ང་བ། ང་ན་བད་དང་བཅས་པ་བ། ་རབ་ང་བ་ང་ན་བད་དང་བཅས་པ་་བ་་མར་དཔག་ཚད་བད་་བ་ནས་གར་་དལ་འར་ལ་ག་པར་གནས་ང་། ་ལ་་་རབ་མ་ང་ལས་ན་་དཔག་ཚད་བད་ར་འཕགས་་གནས་པར་གངས། ་དག་་ར་ད་་ན། གར་་་བན་། ་ལ་་་རབ་་་ལ་་ཆགས་ང་། ་དག་་བར་་ལ་མ་བན་ད། ་ལ་་་རབ་་ཤར་་བ་ང་་གས་བ་ན་མ་པ་ར་ཤར་ས་འཕགས་ང་། ་འཛམ་་ང་། བ་བ་ང་ད། ང་་་ན་་ང་བ་ད་ལ། ས་འཕགས་ང་་་ན་ས་དང་། ང་ན་ས་འཕགས། ་་ན་་ཤར་ན་་་ན་དང་། བ་ན་་་ན་་། འཛམ་་ང་་བ་ན་་ཡབ་དང་། ཤར་ན་་ཡབ་གཞན། བ་ང་ད་་ང་ན་ག་ན་དང་། ་ན་ལམ་མག་འ་་ང་་ང་ན་བད་་ང་བ་ང་གག་་ལ་་ད་ལ། མཐའ་་གས་་ར་བས་བར་ད་པར་བཤད།
་གར་ནས་ང་་་ནག་ད་འདས་པ་མཚམས་་་་གངས་ཅན་ས་་བ་ད་ང་། གངས་ཅན་་ང་ན་་་ས་ངད་ང་ད་ལ། ་གས་་བར་་མ་མ་ས་པ་ད། མ་་གས་བ་ན་ཁ་འབབ་་་བ་ད་། ཤར་་ག་ང་་་གང་འ་བ་ནས་འབབ་པ་་་ག་དང་། ་ན་ག་་མག་་གང་འ་བ་ནས་འབབ་པ་་་། བ་ན་ག་་གང་འ་བ་ནས་འབབ་པ་་་པ། ང་ན་ག་ང་་གང་འ་བ་ནས་འབབ་པ་་་་་གས་ད་ང་། ་དག་ལའང་་ན་་བ་་བ་དང་བཅས་་མ་མ་ས་པ་ལ་ལན་བན་བན་གཡས་་བར་ནས་གས་བ་་མ་ན་ར་བར་བན་ད།
ངན་ང་དང་བ་འ་གནས་མས་་ར་ད་་ན། འཛམ་་ང་འ་ད་་ག་དཔག་ཚད་ང་ག་་་འདས་པ་ན། དལ་བ་ན་་མནར་ད་་གནས་ད། མནར་ད་པ་་ང་ན་མ་པ་ར་རབ་་ཚ་བ་དང་། ཚ་བ། ་འད་ན་། ་འད། བས་འམས། ག་ནག ཡང་ས་གས“ཚ་དལ་བད”ང་ནས་ང་་བགས་་གནས་ང་། ་དག་་ཤར་་བ་ང་་གས་་་ན། ་མ་ར་་བས་དང་། ་གས་་འདམ། ་ང་རབ་ད། རལ་་་མ་ནགས་ཚལ་གས་་འར་བ་དལ་བ་་ད་པ་དང་། ཡང་ཤར་་མཚམས་གས་མཚམས་བ་ན་གས་་ཤལ་མ་ལ་ང་་གག་་ད་པར་བཤད།
“ཚ་དལ་བད”་ཐད་ཀ་གས་་འག་མ་་ནང་ན་་ར་ཅན་དང་། ་ར་བལ་བ་ཅན། ་ཐམས་ཐམས་པ། ཨ་་ར་བ། ་ད་ར་བ། ལ་ར་གས་པ། པད་མ་ར་གས་པ། པད་མ་ར་ར་གས་པ་གས“ང་དལ་བད”ད། འཛམ་་ང་འ་ད་་ག་དཔག་ཚད་་བ་འདས་པ་ན། ་གས་་ལ་་གན་་ད་ལ། ་ག་་་གས་་ག་དང་། ཁ་ཁབ་ག་ར་ང་བ་ག་་གས་་གས་མ་་་ག་ད་པར་བཤད། གནས་་་་གས་་་བ་ག་དང་། ་ལས་འས་བ་་ང་གཞན་དག་ན་ད་པར་གངས།
ད་འ་། ཐང་དང་་དང་གནམ་མཁའ་ལ་གནས་ང་། ་བ་གནས་་་མ་ན་་། ར་་ལ་གས་པ་ད་འ་མས་ཆང་་ང་མ་བན་གནས་པར་བཤད། ང་བ་་ག་་་གནས་ང་། ་ལ་་་རབ་་བང་མ་ལ། འད་་ག་ག་་ག་མ་ལ་ན་ས་བ་པ་་མས་གནས་། ་རབ་་་མཚམས་ནས་ཡར་བས་པ་བང་མ་དང་ར་གང་གས་དང་། གས་པར་ལག་་ང་གས། གམ་པར་ག་ས། བ་པ་གས་བར་ལ་ན་བ་དང་་དག་་འར་་་ཕལ་ར་གནས། ་རབ་་་ར་མ་་་གམ་་་མས་དང་། མ་་་གམ་་ང་་ནམ་མཁར་ན་ཆགས་པ་ར་འཐབ་ལ། དགའ་ན། འལ་དགའ། གཞན་འལ་དབང་ད་གས་མ་པ་བན་ང་ནས་ང་་བགས་་ཆགས་པར་གངས་། ། བཤད་མ་ཐག་པ་འག་ན་་དག་ལ་གནས་པ་མས་ཅན་མས་། ཁམ་ཟས་རགས་པ་དང་འག་པ་གས་འད་པར་ངས་ད་པ་ཤས་་ང་། ད་ལའང་འད་པ་ན་ཏན་དང་ན་པས་ན“འད་ཁམས”ས་བད།
༢. གགས་ཁམས། གགས་ཁམས་། བསམ་གཏན་དང་་ནས་བ་པ་བར་ལ་བཤད་ང་། བསམ་གཏན་དང་་ནས་བ་པ་བར་ལ་བཤད་ང་། བསམ་གཏན་དང་་ལ་ད་ན་ཚངས་ས་ཚངས་པ་མན་ན་འན། ཚངས་ན་དང་གམ་། །
བསམ་གཏན་གས་པ་ལ་ད་ན་ད་ང་། ཚད་ད་ད། ད་གསལ་དང་གམ་། །
བསམ་གཏན་གམ་པ་ལ་ད་ན་ད་ང་། ཚད་་ད ད་ས་དང་གམ་། །
བསམ་གཏན་བ་པར་་་གནས་གམ་དང་འཕགས་པ་གནས་་མས་་ད། ་་གནས་གམ་། ན་ད། བད་ནམས་ས། འས་་་བ་དང་གམ་། །
འཕགས་པ་གནས་་། ་་བ། ་གང་བ། ་མ་ང་བ། ན་་མང་བ། ག་ན་དང་། ། ་དག་ལས་ག་ན་། ངས་་ང་ན་པར《ལང་ཀར་གགས་པ་མ》གས་ལས་གངས་ད་ད། ན་ང་མན་པ་་ད་འགའ་ག་་ངས་་ང་ག་ན་ག་་བད་པ་ང་ཁམས་། གགས་ཁམས་གནས་གས་བ་བན་ལས་གས་་ད་པར་བཤད། ས་ན་བམས་པ་གགས་ཁམས་གནས་གས་བ་བན་ད་པ་་དག་་ར་ད་་ན། གཞན་འལ་དབང་ད་་ང་་མ་པ་བན་ཡར་བགས་་གནས་པར་བཤད་ལ། གནས་་དག་ན་ད་པ་མས་ཅན་མས་ད་པ་ལ་འད་ཆགས་དང་ལ་ནས་གགས་ལ་མ་ལ་བས“གགས་་ཁམས”ས་བད་པ་ད།
༣. གགས་ད་་ཁམས། གགས་ད་ཁམས་ལ་ད་ན་བ་ད་། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས། མ་ས་མཐའ་ཡས། ་ཡང་ད། ད་་དང་བ། །
འར་མན་པ་བ་ཁ་ག་ས་གགས་ད་་ཁམས་། ག་ན་་ང་མ་པ་ར་ང་ནས་ང་་བགས་་གནས་པར་བཤད་ལ། 《སངས་ས་ཕལ་་་མ》གས་ལས་ང་གགས་ད་་ཁམས་ལ་ད་་འག་ན་ད་པ་ག་ཡང་ཡང་འང་བ་གས་ལ་བག་ན། “གགས་ད་ཁམས”ས་པ་གགས་ད་པ་ལ་བན་ནས་བཏགས་པ་མ་ན་པ་ས་བ། ་ན་ན་དས་་གགས་ད་་ཁམས་་་ར་ད་་ན། ངས་གས་“ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་་མད”གས་ང་འན་བམས་པས། ང་འན་་དག་་འས་་་འ་བ་ད་པར་ལ་འད་པ་ད། ས་ན་གགས་ད་་ཁམས་ལ་གནས་་ས་པ་གས་ད་ལ། འད་ཁམས་པ་ད་ལའང“ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་་མད”གས་་ད།
ང་་བཤད་པ་་ད་་འག་ན་་མ་གཞག་་དག་། ན་པ་སངས་ས་ས་ཐབས་མཁས་པ་་ནས་བས་་་གས་དང་། བསམ་། ག་གནས་དང་མན་པར་བན་པ་ཙམ་ལས། ང་་དངས་པ་མཐར་ག་མ་ན་པར་མན། ་མཚན་། ཉན་ས་་བ་ས་བས་་འག་ན་་མ་གཞག་དང་། ག་ན་ས་བས་་འག་ན་་མ་གཞག་གས་གཏན་ནས་་འ་བ་འས་ང་ས་བ། ་བས་ན་པ་སངས་ས་ས་ག་ང་ད་བ་་་བ་གནད་ལ་དགས་ནས་བས་་གལ་་ཁམས་དང་། བསམ་པ། བག་ལ་ཉལ་དང་མན་པར་་གར་་་གས་ང་གས་ན་ཧ་ཅང་་བ“ག་ད”དང“མ་་ས་གས”་བཤད་ལ་དང་བན་ནས་ཁམས་གམ་ལ་ར་་་ད་་འག་ན་འ་བན་པ་ད། ཁམས་གམ་་ནང་ཚན་འད་་གས་ག་ཕལ་ར་དང་། ཚངས་ས། ཚངས་པ་མན་ན་འན་གས་། ག་ད་དང་མ་་ས་གས་་བཤད་ལ་ན་པ་་དག་་གང་ལ་བས་ཙམ་ས་ས་བ། ཉན་ས་་བ་བས་འར། ངན་ང་དང་བ་འ་གནས་་ཐ་དད་་བན་འག་ད། ན་ང་ག་ན་་བས་་དལ་བ་གས་རང་ང་་འད་དས་པས་ངན་ང་་གནས་་ག་པ་ག་ད་པར་ང་ལ། བ་འ་གནས་་་ལ་འང་ངན་ང་་ག་བལ་་དག་ད་པ་་ས་ང་བན་་ད་པ་ག་ད།
ག་ན་ས་བད་པ་ད་་འག་ན། ག་ན་་གས་ལ། ར་འག་ན་་ཁམས་ལ་ངས་ད་པར་བད་ད། ་ག་་མག་་ལ་་གག་་གལ་ང་དབང་་བཏང་ན། ག་དང་ང་་་ག་ས་བན་པ་ང་དང་། ང་གམ་་མད་འག་ན་་ཁམས་གས་བན་ད།
་ཡང་ང་བ་་རབ་ར་ག་དང་བཅས་པ་ང་དལ་ནས་ད་་ལ་ག་་བར་་གནས་་ལ་ང་བ་པ་འག་ན་་ཁམས་ས་། ་ནས་་ཙམ་་བར་ང་་ནམ་མཁའ་འདས་པ་ན། ང་བ་པ་འག་ན་་ཁམས་གག་ས་ག་ས་པ་་འ་ང་ངས་བ་ར་ག་གག་ས་བར་བ་འག་ན་ག་ད་པ་་ལ་ང་་ད་་འག་ན་་ཁམས་ར། ང་་ད་་འག་ན་་ཁམས་གག་ས་ག་ས་པ་་འ་ང་ངས་པ་ལ་ང་གས་པར་མ་འག་ན་་ཁམས་ར། ་འ་ང་ལ་ང་གམ་་བད་འག་ན་་ཁམས་ར། མན་པ་བ་མས་ས་ཚངས་པ་འག་ན་མན་ཆད་བངས་ཡང་། འར《་ར་ལ་བ》དང《གར་ད་དམ་པ》གས་ག་ན་་གང་་ས་་འངས་། །
ང་གམ་་མད་འག་ན་་ཁམས་་བ་ག་བ་ལ་རབ་འམས་མཚམས་ར་་འག་ན། ་་བ་ག་བ་རབ་འམས་ད་་འག་ན། ་་བ་ག་བ་རབ་འམས་་མ་འག་ན། ་་་ང་ར་བ་ངས་པ་ན། ག་དང་ང་་་ག་ས་བན་པ་ང་གག་ན་ལ། ་མས་ང་་མ་ན་་ལ་བན་ང་ར་ག་་ས་བར་ད། ཐམས་ཅད་་མཐར་ཡང་ར་ག་ན་་ག་ས་བར་བར་བཤད། ་ཙམ་ག་་མག་་ལ་་གག་་འལ་ང་“ག་དང་ང་་་ག་ས་བན་པ་ང”གག་ན། དབང་་་པ་ར་ང་གམ་ཙམ་གངས་ད། བཤད་མ་ཐག་པ་འག་ན་་དག་། ང་ནས་ང་་རང་་ག་མ་འག་ན་་ཙམ་་བར་ང་ར་ག་བ་ནམ་མཁའ་འདས་པ་ན་མ་པ་བན་ཆགས་པར་བཤད། ག་དང་ང་་་ག་ས་བན་པ་་ར་ག་ན་་ནང་། གངས་ཅན་མ་དངས་་ས་་་མ་བད་་ད་པ་སངས་ས་་ང་་ལ་ད་་དས་་ས་་་མ་་བ་ད་ང་ལ་གནས་པ་ར་་པ་ན་་བས་བན་པ་འག་ན་་ཁམས་་ད་་་་་བགས་མར་གནས་པ། ་བ་གམ་པ་ང་གམ་་མད་འག་ན་་ཁམས་འ་ན་པར་གངས།
ས་འར་ར་ན། ནམ་མཁ་ཁམས་་དས་་ང་དལ་ན་པ་ཅན་མས་་དཔག་ཚད་ང་ག་་བ་ཐམ་པ། ་ང་མ་པ་བན་་་ས་དལ་འར་མས་ང་དབས་ན་ནས་མ་་ཚད་མཉམ་པ། ་དག་་ཤར་བ་་ང་་ཐད་ཀ་་་ར་། ང་དལ་དཔག་ཚད་བ་འམ། ་དལ་མ་འམ། ་དལ་ས་འམ། ས་དལ་ག་འམ་གས་ན་ནས་མ་་ན་པ། ་ང་ད་་་ལ་འག་ན་འ་ཆགས་ད་པར་གངས། ངས་ད་པ་འག་ན་་ཁམས་མཐའ་དག་་དབས་དང་་ང་་འ་ང་། ་ཡང་ག་་མས་ཅན་་མན་་ལས་ལ་བན་ནས་བ་པར་བད་། 《ཕལ་ན》ལས“གས་མས་ན་ན་ང་མས་་མ་ང་། ། ལ་ལ་མ་་ལ་ལ་་གམ་། ། ་དག་ལ་ལ་གས་ན་་བར་གནས། ། ན་ང་ལས་མས་་མས་མ་པར་ས། །”ས་གངས་པ་ར་། །
བད་་མས་ཅན། 《འཕགས་པ་བཟང་་ད་པ་ན་ལམ་་ལ་》ལས“ནམ་མཁ་མཐར་ག་ར་བ་་ཙམ་པ། མས་ཅན་མ་ས་མཐའ་ཡས་་བན་། །”ས་གངས་པ་ར། ནང་བ་སངས་ས་པ་གས་འར་མས་ཅན་ལ་ངས་དང་མཐའ་ད་པར་འད་པ་ན་། ། ངས་ད་པ་མས་ཅན་་དག་། ་གནས་་འ་བ་བ་ལས་ས་ང་འ་བ་གས་ག་་ངས་་གགས་པར་འད་པ་ད། གས་ག་་མས་ཅན་་དག་་ད་པར་། འ་བ་རང་རང་་བ་ག་་འ་བ་ཆ་ལ་ས་ནས་བཞག་པར་མན།
དལ་བ་། ཚ་དལ་བད་དང་ང་དལ་བད་་ག་བལ་ང་བ་མས་ཅན་མས་ལ་། །
་གས་། ག་་བས་མ་་ག་བལ་ང་བ་མས་ཅན་ལ་་ང་། ད་ན་ང་ན་གནས་པ་དང་། མཁའ་ལ་་བ་གས་ད། ང་ན་གནས་པ་ལ་་བ་པ་ཅན་དང་། ནང་་བ་པ་ཅན་གས་ད། ་བ་པ་ཅན་། ་ལ་ལ་་ཟས་མ་ན་་དན་པ་གནས་་་བ་ལ་་ང་། ནང་
