略谈藏汉《弥勒五论》翻译比较

2018-02-19 10:46:38   多识仁波切

1.jpg4VQ中国藏族网通

弥勒《五论》和龙树《六论》、无著《地论》——即《瑜伽师地论》,是大乘佛教的奠基性经典理论,藏传佛教显宗基础理论。未学弥勒《五论》、龙树《六论》及无著《地论》,在藏传佛教界不算善知识——即学者。4VQ中国藏族网通

弥勒《五论》皆有汉译。其中《大乘庄严经论》是唐三藏·波罗颇蜜多罗译。注明作者是无著菩萨。其论共有十三卷,二十四品。藏文《大乘经庄严论》(ཐེག་པ་ཆེན་པོ་མདོ་སྡེ་རྒྱན)共有二十一品,作者是弥勒菩萨。汉藏两文对照看,从开头偈颂到结尾偈颂粗略地能够对得上。4VQ中国藏族网通

如开头偈颂:
藏文第一偈颂:དོན་ཤེས་དོན་སྟོན་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ངག་དང་ཚིག་རྣམས་དྲི་མེད་པས། །སྡུག་བསྔལ་བསྒྲལ་ཕྱིར་དེ་ཡི་བདག་ཉིད་སྡུག་བསྔལ་འགྲོ་ལ་སྙིང་རྗེ་ལས། །ཐེག་མཆོག་བསྟན་པའི་རྣམ་པ་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཡིས་འགྲོ་བའི་སེམས་ཅན་ལ། །འབྱོར་བའི་དོན་ཚུལ་བླ་མེད་གྱུར་བ་རྣམ་ལྔའི་བདག་ཉིད་སྟོན་པར་བྱེད།  །4VQ中国藏族网通

波罗颇蜜多罗译本的汉文把藏文中的四句译成了八句。如下:
义智作诸义,言句皆无垢。
救济苦众生,慈悲为性故。
巧说方便法,所谓最上乘。
为发大心者,略以五义现。4VQ中国藏族网通

若依藏文文义翻译,第一偈颂,应该翻译如下:
知理开示义理之作语言词句具无垢,
为救苦难对于受苦之众施以慈悲中,
所生大乘教相法义指引轮回有情众,
受益之道无上大法汇总五类今开讲。4VQ中国藏族网通

第二偈颂:
གསེར་ལས་བརྡུངས་བྱས་འདྲ་ཞིང་པདྨ་རྒྱས་པ་བཞིན། །བཀྲེས་པའི་ཉེན་པ་གཡོས་ལེགས་ཁ་ཟས་ཟ་བ་འདྲ། །
འཕྲིན་ཡིག་ལེགས་པ་ཐོས་འདྲ་རིན་ཆེན་སྒྲོམ་ཕྱེ་ལྟའི། །ཆོས་དེ་འདིར་བཤད་པ་ཡང་དགའ་བའི་མཆོག་སྐྱེད་དོ། །4VQ中国藏族网通

以上藏文四句汉译为八句:
譬如金成器,譬如花正敷,
譬如食美膳,譬如解文字,
譬如开宝匣,是各得欢喜,
五义法庄严,欢喜也如是。4VQ中国藏族网通

按藏文文义,翻译应如下:
如获金质首饰如见花盛开,
飢饿之人如获美食盛餐饭,
如闻喜讯如开奇珍异宝箱,
演说此法能使开怀得盛喜。4VQ中国藏族网通

汉文《辨中边论》是唐·玄奘法师译。其首二颂:
原译一:
唯相障真实,及修诸对治,
即此修分位,得果无上乘。
藏文首颂一:
མཚན་ཉིད་སྒྲིབ་པ་དེ་ཁོ་ན། །གཉེན་པོ་དག་ནི་བསྒོམ་པ་དང་། །
དེ་ཡི་གནས་དང་འབྲས་བུ་འཐོབ། །ཐེག་པ་བླ་ན་མེད་པའོ། །4VQ中国藏族网通

依藏文文义,应译如下:
义相覆障真实义,习学观修对治法,
其界位与其果实,无上乘法在其中。4VQ中国藏族网通

原译二:
虚妄分别有,于此二都无,
此中唯有空,于彼亦有此。4VQ中国藏族网通

藏文首颂 二:
ཡང་དག་མ་ཡིན་ཀུན་རྟོག་ཡོད། །དེ་ལ་གཉིས་པོ་ཡོད་མ་ཡིན། །
སྟོང་བ་ཉིད་ནི་འདི་ལ་ཡོད། །དེ་ལ་ཡང་ནི་དེ་ཡོད་དོ། །4VQ中国藏族网通

依藏文文义,应译如下:
存在虚妄分别识,其中见相二分无,
妄识之中有空性,空性之中有妄识。4VQ中国藏族网通

汉文《现观庄严论》法尊法师从藏文译。
藏文版《般若现观庄严论》皈敬颂为:
ཉན་ཐོས་ཞི་བ་འཚོལ་རྣམས་ཀུན་ཤེས་ཉིད་ཀྱིས་ཉེར་ཞིར་ཁྲིད་མཛད་གང་ཡིན་དང་། །
འགྲོ་ལ་ཕན་པར་བྱེད་རྣམས་ལམ་ཤེས་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་རྟེན་དོན་སྒྲུབ་མཛད་པ་གང་། །
གང་དང་ཡང་དག་ལྡན་པའི་ཐུབ་རྣམས་རྣམ་པ་ཀུན་ལྡན་སྣ་ཚོགས་འདི་གསུངས་པ། །
ཉན་ཐོས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚོགས་བཅས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ནི་ཡུམ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ། །4VQ中国藏族网通

法尊《现观庄严论》将上述藏文皈敬四句,译成八句如下:
求寂声闻由遍智,引导令趣最寂灭,
诸乐饶益众生者,道智令成世间利,
诸佛由具种相智,宣此种种众相智,
具为声闻菩萨佛, 四圣众母我敬礼。4VQ中国藏族网通

按藏文,应译作如下四句:
追求寂灭声闻利用遍知指引走向寂灭境,
肩负利众任者用运道智做成世间有益事,
具有一切相智佛陀宣说一切事相俱全法,
声闻菩萨众及遍知觉者之母对她致敬礼。4VQ中国藏族网通

其述作用颂为:
རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ལམ། །སྟོན་པས་འདི་ལས་བཤད་པ་གང་། །
གཞན་གྱིས་མྱོང་བ་མ་ཡིན་ཏེ། །ཆོས་སྤྱོད་བཅུ་ཡི་བདག་ཉིད་ཀྱི། །
མདོ་དོན་དྲན་པ་ལ་བཞག་ནས། །བློ་དང་ལྡན་པས་མཐོང་འགྱུར་ཕྱིར། །
བདེ་བླག་ཏུ་ནི་རྟོགས་པ་ཞེས། །བྱ་བ་རྩོམ་པའི་དགོས་པ་ཡིན། །4VQ中国藏族网通

法尊译为:
大师于此说,一切相智道,
非余所能领,于十法行性,
经义住正念,具慧者能见,
为令易解故,是造论所为。4VQ中国藏族网通

按藏文,应译为:
遍知一切相智道,世尊这部经所说,
非所别人经验境,进行观修十法行,
经过思考经中义,具智慧者能领悟。
使其容易能领会,故此写作此论著。4VQ中国藏族网通

内容总述颂,藏文为:
ཤེས་རབ་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་ནི། །དངོས་པོ་བརྒྱད་ཀྱིས་ཡང་དག་བཤད། །
རྣམ་ཀུན་མཁྱེན་ཉིད་ལམ་ཤེས་ཉིད། །དེ་ནས་ཐམས་ཅད་ཤེས་པ་ཉིད། །
རྣམ་ཀུན་མངོན་རྫོགས་རྟོགས་པ་དང་། །རྩེ་མོར་ཕྱིན་དང་མཐར་གྱིས་པ། །
སྐད་ཅིག་གཅིག་མངོན་རྫོགས་བྱང་ཆུབ། །ཆོས་ཀྱི་སྐུ་དང་དེ་རྣམས་བརྒྱད། །4VQ中国藏族网通

法尊法师译为:
般若波罗密, 以八事正说:
遍相智道智, 次一切智性,
一切相现观, 至顶及渐次,
刹那证菩提, 及法身为八。4VQ中国藏族网通

按藏文文义, 应译作:
达到彼岸智慧义,正说事相分八类:
一切相智道种智,其次一切基础智,
观修一切事相行,顶级行与贯通行,
刹那之间彻悟行,以及法身果为八。4VQ中国藏族网通

汉文弥勒《辨法法性论》同名偈颂体和散文两种,皆是法尊法师依藏文翻译。4VQ中国藏族网通

藏文《辨法与法性论》ཆོས་དང་ཆོས་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ། (偈颂体),此举首三颂:
ཤེས་ནས་གང་ཞིག་ཡོངས་སུ་སྤང་བྱ་ཞིང་། །གཞན་འགའ་ཞིག་ནི་མངོན་སུམ་ཉིད་དུ་བྱ། །
དེས་ན་དེ་དག་མཚན་ཉིད་རྣམ་དབྱེ་བ། །བྱེད་པར་འདོད་པས་བསྟན་བཅོས་འདི་བརྩམས་སོ། །
འདི་དག་ཐམས་ཅད་མདོར་བསྡུས་ན། །རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཤེས་བྱ་སྟེ། །ཆོས་དང་དེ་བཞིན་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས།
།ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་ཉིད་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཀྱིས་ཕྱེ་བ་ནི། །འཁོར་བ་ཡིན་ཏེ་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས།
།རབ་ཏུ་ཕྱེ་བ་ཐེག་གསུམ་གྱི། །མྱ་ངན་ལས་ནི་འདས་པའོ། །4VQ中国藏族网通

法尊汉译本译为:
由知何永断,有余所应证,
欲辨彼等相,故我造此论。
当知此一切,略摄为二种,
由法与法性,尽摄一切故,
其中法所显,即是说生死,
其法性所显,即三乘涅槃。4VQ中国藏族网通

按藏文文义,应译如下:
悟到何事应破断,于其何事须现证,
为了分辨其事相,故此写作此论著。
此等事物总归类,分作两类要知晓。
总说法与其法性,概括所有一切事。
所谓法义所包括,轮回世间一切事,
法性之义所包括,三乘所属诸涅槃。

弥勒《宝性论》藏文为:
ཐེག་པ་ཆེན་པོ་རྒྱུད་བླ་མའི་བསྟན་བཅོས།4VQ中国藏族网通

其义为:《大乘无上续论》。其内容为:金刚七处:即佛、法、僧、种姓、觉悟、德性、事业。4VQ中国藏族网通

藏文首颂就点明金刚七处:
སངས་རྒྱས་ཆོས་ཚོགས་ཁམས་དང་བྱང་ཆུབ་དང་། །ཡོན་ཏན་སངས་རྒྱས་འཕྲིན་ལས་ཐ་མ་སྟེ། །བསྟན་བཅོས་ཀུན་གྱི་ལུས་ནི་མདོར་བསྡུས་ན། །རྡོ་རྗེ་ཡི་ནི་གནས་བདུན་འདི་དག་གོ  །4VQ中国藏族网通

汉译本《究竟一乘宝性论》元魏天竺·勒那摩提译,共分为五卷,第一卷教化品,藏文本无。佛宝品,藏文为:
གང་ཞིག་ཐོག་མ་དབུས་མཐའ་མེད་ཞི་སངས་རྒྱས་ཉིད་རང་རྣམ་སངས་རྒྱས། །སངས་རྒྱས་ནས་ནི་མ་རྟོགས་རྟོགས་ཕྱིར་འཇིག་མེད་རྟག་པའི་ལམ་སྟོན་པ། །མཁྱེན་བརྩེ་རལ་གྲི་རྡོ་རྗེ་མཆོག་བསྣམས་སྡུག་བསྔལ་མྱུ་གུ་གཅོད་མཛད་ཅིང་། །སྣ་ཚོགས་ལྟ་ཐིབས་ཀྱིས་བསྐོར་ཐེ་ཚོམ་རྩིག་པ་འཇིག་མཛད་དེ་ལ་འདུད།།4VQ中国藏族网通

汉文本将上述四句,译为十六句如下:
佛体无前际,及无中间际,
亦复无后际,寂静自觉知。
既自觉知已,为欲令他知,
是故为彼说,无畏常恒道。
佛能执持彼,智慧慈悲刀,
及妙金刚杵,割截诸苦芽,
摧破诸见山,覆藏颠倒意,
及一切稠林,故我今敬礼。4VQ中国藏族网通

按照藏文应译为:
佛本无始无终无中寂灭觉者是自悟,
自己悟后为他未悟开示无畏常恒道,
手持慧慈宝剑金刚斩断众生痛苦苗,
摧毁各种困扰邪见迷茫墙壁致敬礼。4VQ中国藏族网通

འདུས་མ་བྱས་ཤིང་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ། །གཞན་གྱིས་རྐྱེན་གྱིས་རྟོགས་མིན་པ། །
མཁྱེན་དང་བརྩེ་དང་ནུས་པར་ལྡན། །དོན་གཉིས་ལྡན་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད། །
ཐོག་མ་དབུས་མཐའ་མེད་པ་ཡི། །རང་བཞིན་ཡིན་ཕྱིར་འདུས་མ་བྱས། །
ཞི་བ་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཅན་ཕྱིར། །ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་ཅེས་བྱ་བར་བརྗོད། །4VQ中国藏族网通

汉文将以上八句,译为十六句如下:
非有亦非无,亦复非有无,
亦非即于彼,亦复不离彼,
不可得思量,非闻慧境界,
出离言语道,内心知清凉,
彼真妙法日,清净无尘垢,
大智慧光明,普照诸世间,
能破诸翳障,觉观贪嗔痴,
一切烦恼等,故我今敬礼。4VQ中国藏族网通

这一段按藏文,应译如下:
无为法性非造作,使用别法不能知,
具有悲智及能量,自他事成无上觉。
无始无终无中间,因故属于无为法,
寂灭具有法性身,故称自生非造作。4VQ中国藏族网通

以上是翻阅李利安、曲世宇整理的汉文《弥勒五论》时写于兰州4VQ中国藏族网通

2017,10,25 多 识4VQ中国藏族网通

编辑:仁增才郎